Dünyada ve Türkiye’de Yenilenebilir Enerjinin Durumu ve Türkiye’de Ara Karar Vericilerin Durum Değerlendirmesi

İklim değişikliği ile mücadelenin her zamankinden daha önemli olduğu günümüzde çevresel sürdürülebilirliği desteklemek adına yenilenebilir enerjiye geçişin önemli olduğu açıktır. Dünyada ve Türkiye’de son yıllarda yenilenebilir enerji çabaları kümülatif olarak incelendiğinde ilerlemenin olduğu görülmektedir. Fakat yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yaparken aynı zamanda fosil yakıtların kullanımından da uzaklaşmak gerekir. Kurulu güç içerisinde halen fosil yakıtlara dayalı üretimin baskınlığının devam etmesi ülkelerin iklim hedeflerine ulaşmalarını da baltalamaktadır.

Dünya genelinde özellikle Rusya-Ukrayna Savaşından itibaren hükümetler krizlerle baş etmede yine fosil yakıtlara yönelmeyi seçmiştir. Arkada kimseyi bırakmaksızın bir dönüşümün gerçekleştirilebilmesi toplumun her bir kesiminin büyük ya da küçük demeden adımlar atabilmesi ile mümkündür.

İklim ve çevre ekosisteminde “iş birliğinin, birlikte hareket etmenin ve fikirleri görünür kılmanın” önemine ve sürekli yeniden inşa edildiğine şahitlik ediyoruz. Bu yeniden inşa sürecine hem teknik görüş verme hem iklime uyum bağlamında farkındalık artışını sağlamak için çabalarımızı sürdürmekteyiz. Yenilenebilir enerjiye geçişin, çevresel ve ekonomik açıdan sürdürülebilir bir geleceğin temelini oluşturduğuna inanmaktayız. Dolayısıyla bu raporun sürdürülebilirlik alanlarında politika oluşturuculara ve iş dünyasına rehberlik etmesini hedeflemekteyiz.

İklim Değişikliği Politika ve Araştırma Derneği olarak bu raporumuzda liderlerin ve politika yapıcıların çevresel karar alma süreçlerine destek olmak üzere dünya ve Türkiye’deki gelişmelere yönelik gerekli arka plan bilgisini sağlamaya ve Türkiye’deki ara karar vericilerin yenilenebilir enerjinin durumu hakkındaki görüşlerini ve ihtiyaçlarını ortaya çıkarmaya odaklanılmıştır.

Bunun için dünya genelindeki ve Türkiye'deki yenilenebilir enerjinin durumu üzerine literatür taraması yapılmış ve detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ardından Türkiye'deki ara karar vericilerin perspektifinden, yenilenebilir enerjinin mevcut durumu ve potansiyeli hakkında kapsamlı bir değerlendirme anket çalışması üzerinden sunulmuştur.

Anket çalışmasında yenilenebilir enerji yatırımlarının güçlendirilmesi ve teşvik edilmesinde önemli bir role sahip olan ara karar vericiler olarak ticaret ve sanayi odaları, sivil toplum kuruluşları ve organize sanayi bölgelerinin Türkiye’de yenilenebilir enerji yatırımları hakkında durum değerlendirmesi ele alınmıştır.

Raporda öne çıkan bazı bulgular şu şekildedir;

  • Dünya genelinde enerji talebi ve iklim değişikliği endişeleri artarken yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım da artmaktadır. Bu alanda özellikle güneş ve rüzgar enerjisinden elektrik üretimi öne çıkmaktadır. Türkiye’de bu küresel dönüşüm geç başlamış ancak kısa sürede enerji sektöründe önemli adımlar atılmıştır.
  • Dünya’da ve Türkiye’de enerjiden kaynaklı salımlar gün geçtikçe artmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin yeneilenebilir enerji potansiyeli dikkate alındığında elektrik arzı ve tedarikinde yenilenebilir enerji kaynaklarının kurulu gücünün artırılması ve fosil yakıtlara dayanan üretim modelinden uzaklaşılması mümkündür. Ancak ülkenin kalkınma anlayışının fosil yakıtlara dayandığı son Kalkınma Planında yer alan hedeflerle doğrulanmıştır.
  • Ulus aşırı ticaret hacmine sahip olan şirketlerin sürdürülebilirlik hedeflerini güçlendirmelerine yönelik olan talep üretim zincirinde pay sahibi olan tüm işletmelerin de kendilerini yeniden inşa etmeleri sürecini gerekli hale getirmiştir. Bu nedenle şeffaflık araçları ve uygun finansman kaynaklarından faydalanmalarının önemi gittikçe artmaktadır.

Türkiye’de ara karar vericilere uygulanan anket sonuçları değerlendirildiğinde görülmektedir ki;

  • Hem dünya genelinde hem de Türkiye özelinde yenilenebilir enerji yatırımlarındaki artışın kısmen yeterli olduğuna dair bir algı mevcuttur.
  • Türkiye’de enerji bağımsızlığınoı ve güvensiliğini sağlamada kömürlü termik santrallerin büyük bir öneme sahip oldupunu düşünen ve maden arama çalışmalarının devam etmesi gerektiğini savunan bir kitle de bulunmaktadır.
  • Türkiye'nin temiz enerjiye geçişinin ve uluslararası yenilenebilir enerji piyasasıyla rekabet edebilme potansiyelinin mümkün olduğuna inanılmaktadır.
  • Türkiye'nin yenilenebilir enerji kaynaklarını çeşitlendirilmesi, depolama ve taşıma altyapısının geliştirilmesi gerektiği düşünülmektedir.
  • Rüzgar, güneş ve hidrojen gibi kaynakların elektrik üretiminde öne çıkarılması gerektiği düşünülmektedir.
  • Yenilenebilir enerjinin düşük karbon salımı, yerel ekonomiyi kalkındırma, sürdürülebilir enerji üretimini destekleme ve uzun vadede enerji maliyetlerini azaltma avantajları vurgulanmıştır.
  • Yenilenebilir enerji projelerini güçlendirmek için teşviklerin ve vergi indirimlerinin genişletilmesi, lisans ve ruhsat süreçlerinin hızlandırılması ve uygun finansman kaynaklarının bulunması gerekliliği vurgulanmıştır.
  • Yenilenebilir enerji projelerine odaklanan yatırım fonları veya enerji portföylerinin oluşturulmasına yönelik bir ihtiyaç ifade edilmiştir.
  • Devlet destekli teşvikler ve hibe programlarının, yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik etmede önemli bir rol oynadığı belirtilmiştir.

Tespit edilen bu önemli konular, Türkiye'nin enerji dönüşümüne ilişkin stratejik adımlarını daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. Bu değerli görüşlerin, sürdürülebilir bir enerji geleceği için etkili politika oluşturma ve uygulama süreçlerine ışık tutmasını umuyoruz. Gelecekteki enerji vizyonumuzun, çevresel sürdürülebilirlik ve ekonomik kalkınmanın birleşim noktasında şekillenmesine katkı sağlamak adına bu önemli perspektiflerle ilerlemeyi güçlendirebiliriz.

Rapora ulaşmak için tıklayınız.

Rapor için Atıf Bilgisi: Çaltı, N., Bozoğlu, B. (Aralık 2023). Dünyada ve Türkiye’de Yenilenebilir Enerjinin Durumu ve Türkiye’de Ara Karar Vericilerin Durum Değerlendirmesi. İklim Değişikliği Politika ve Araştırma Derneği.